|
تحلیل شبکه مفهومی «سیره» در عناوین کتب تاریخی
|
مهدی مردانی گلستانی*   |
| پژوهشکده علوم اسلامی رضوی بنیاد پژوهشهای اسلامی ، mardani1400@gmail.com |
|
|
چکیده: (24 مشاهده) |
| مفهوم «سیره» در تاریخ‌نگاری اسلامی در پیوند با اصطلاحات هم‌خانواده و درون یک شبکه مفهومی شکل گرفته است. مسئله اصلی پژوهش، کشف این شبکه و بازشناسی تمایزات دلالی سیره با مفاهیم پیرامونی در عناوین آثار سده‌های نخست تا پنجم هجری است. این پژوهش با رویکرد کاربردشناختی و تحلیل عنوان‌شناختی بر پایه فهارس متقدم، به بازخوانی عناوین آثار موجود و مفقود می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد واژگان «سیره»، «مغازی»، «سِیَر» و «تاریخ» مترادف‌های ساده نیستند، بلکه چهار گره مفهومیِ متمایز حول چهار کانونِ سوژه، کنش، هنجار و زمان را شکل می‌دهند. در این ساختار، «سیره» هسته کانونی شبکه با کارکرد سوژه‌محور و الگوسازی دینی است؛ «مغازی» کارکرد کنش‌محور با تمرکز بر رخدادهای جهادی دارد؛ «سِیَر» کارکرد هنجارمحور مبتنی بر روابط حقوقی و سیاسی را بازنمایی می‌کند؛ و «تاریخ» چارچوبی زمان‌محور و سال‌شمارانه ارائه می‌دهد. این تفکیک مفهومی نشان می‌دهد عناوین کتب صرفاً برچسب‌های توصیفی نبوده، بلکه بازتاب‌دهنده رویکرد معرفتی مؤلفان در طبقه‌بندی دانش تاریخی‌اند. |
|
| واژه‌های کلیدی: شبکه معنایی، مفهوم‌شناسی، عنوان‌شناسی، سیره نبوی. |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي تاریخ اسلام
دریافت: 1405/5/20 | ویرایش نهایی: 1405/7/25 | پذیرش: 1405/7/10 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/7/25
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
