1- دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 2- پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران 3- استاد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران ، naghizadeh@um.ac.ir
چکیده: (4527 مشاهده)
انگارۀ «رجعت» از جایگاه ویژه‌ای در میان محافل حدیثی و کلامی امامیۀ متقدم برخوردار بود. از منظر کلامی مهم‌ترین دلیل اثبات رجعت نزد امامیه، استناد به گزارش‌های فراوان روایی و تفسیری است. با این حال، داشتن تلقی صحیح از گزارش‌های مرتبط با رجعت، منوط به شناسایی تاریخ اندیشه و جریان‌های مربوط به دوره‌های کاربرد این اصطلاح است؛ زیرا فرایند بسط و تثبیت آموزه‌ای اعتقادی همانند رجعت، حاصل مجموعه‌ای از کنش‌های مختلف است. در پژوهش حاضر تلاش شده است با رویکردی تاریخ‌انگاره‌ای به بررسی این مسئله پرداخته شود و از میان گزارش‌های موجود، دستۀ مهمی از این گزارش‌ها که عمدتاً مشتمل بر تطبیق یا تأویل برخی از آیات است، بررسی شده و سیر تطور انگارۀ رجعت در گزارش‌های مربوطه تا پایان دورۀ غیبت صغری واکاوی شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که در سدۀ اول قمری کاربرد انگارۀ «رجعت» به معنای بازگشت و نامیرایی حضرت علی(ع)، توسط سبائیه مطرح شد؛ در سدۀ دوم تقابل با عامه و تثبیت دکترین کلامی شیعه دربارۀ انگاره «رجعت» شکل گرفت؛ در سدۀ سوم مؤلفه‌های جدید به هستۀ روایات سده دوم هجری افزوده شد و در نهایت، در دورۀ غیبت صغری، گسترش و انعکاس روایات تأویل رجعت در مکتوبات حدیثی را شاهدیم.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تاریخ اسلام/تاریخ صدر اسلام دریافت: 1403/2/21 | ویرایش نهایی: 1403/9/24 | پذیرش: 1403/5/10 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1403/6/21 | انتشار: 1403/5/10 | انتشار الکترونیک: 1403/5/10
aghagolizadeh Z, gerami S, naghizadeh H. The Evolution of the Concept of "Return” (rajʿah) up to the End of the Minor Occultation with Emphasis on the Interpretation of Resurrection Verses. , مطالعات تاریخ اسلام. 2024; 16 (61) : 1 URL: http://journal.pte.ac.ir/article-1-1133-fa.html
آقاگلی زاده زینب، گرامی سید محمد هادی، نقی زاده حسن. سیر تطور انگارۀ «رجعت» تا انتهای عصر غیبت صغری با تأکید بر تأویل آیات قیامت. , فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام. 1403; 16 (61) :7-38
