Historical Studies of Islam

fa بررسی رویکردهای تحلیلیِ تحول فقه و کلام امامیه در سده‌های چهارم و پنجم قمری A Comparative Analysis of Two Text-oriented and Context-oriented Approaches in the Evolution of Imamiyyah Theology and Jurisprudence in 4th and 5th Centuries AH تاریخ اسلام/میان رشته ای Islamic History/ Interdisciplinary History پژوهشي Research در اندیشۀ فقه و کلام امامی طی سدههای چهارم و پنجم قمری تحولی آشکار پدید آمده و پژوهشگران غالباً با دو رویکرد متفاوت به بررسی این موضوع پرداخته‌اند؛ برخی با رویکرد زمینهگرا، زمینه‌های تاریخی را برجسته کرده و تحول کلام و فقه امامیه در این دوره را متأثر از آن دانسته‌اند. برخی دیگر با رویکرد ثابتگرا، بر ثبات اندیشه و فکر امامی از دورۀ حضور تا دورۀ مورد نظر تاکید کرده و اندیشۀ امامی آن دوره را صرفاً بسط متون و نصوص پیشین امامیه دانستهاند. در این نوشتار، نخست دو رویکرد یادشده به تفصیل معرفی و نقد شده و این نتیجه به دست آمده است که در تحلیل تحول کلام و فقه امامی در دورۀ زمانی مورد بحث، نه زمینه‌گرایی و نه ثابتگرایی بلکه رویکرد سوم با عنوان پیشنهادی «رویکرد اصل-واقع» که زمینه‌ها و مقتضیات آن دوران و همچنین حفظ اصول و ثابتات کلامی- فقهی مأثور از امامان(ع) را در نظر میگیرد، از اعتبار بیشتری در تبیین موضوع و مسئله برخوردار است.   A clear transformation has emerged in the thought of Imami jurisprudence and theology during the 4th and 5th centuries AH, and researchers have often investigated this issue and its factors using two different approaches. Some with a context-oriented approach have highlighted historical contexts and considered the evolution of Imamiyyah theology and jurisprudence in this period to be affected by the context and historical conditions, especially the rise of the Buyid dynasty. Some others, using an invariant approach, have emphasized on the stability of Imami thought from emergence to the period in question, and considered the Imami thought of that period to be merely an expansion of the previous texts of the Imamiyyah. In this paper, the first two approaches mentioned in the researches are introduced, then the third approach called “principle-reality” approach which is based on the tradition of Imamiyyah scholars has been concluded that in the analysis of the evolution of Imami theology and jurisprudence in the discussed period, neither contextualism nor pure invariantism was a comprehensive approach. Meanwhile, the "principle-reality" approach that takes contexts, requirements, historical variables of that era as well as preserving the principles and theological-jurisprudential principles of the Imams (AS) is more credible in explaining the issue. تحول کلام امامیه, تحول فقه امامیه, قرون چهارم و پنجم, زمینه‌گرایی, ثابت‌گرایی, رویکرد اصل- واقع : Evolution of Imamiyyah theology, evolution of Imamiyyah jurisprudence, fourth and fifth centuries AH, contextualism, invariantism, principle-reality approach. 91 111 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-189-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Basedaghat محمد باصداقت m.basedaghat@gmail.com 10031947532846005271 0009-0000-1946-8410 No PhD Candidate of History of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology, University of Tehran, Iran دانشجوی دکتری تاریخ تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ایران Ali Bayat علی بیات abayat@ut.ac.ir 10031947532846005272 10031947532846005272 Yes Associate Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology, University of Tehran, Iran دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ایران Ahmad Badkoobeh احمد بادکوبه hazaveh@ut.ac.ir 10031947532846005273 0009-0006-0279-0458 No Associate Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology, University of Tehran, Iran دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، ایران