fa واکاوی نقش سیاسی و نظامی سلسله‌های جستانی و مسافری در دیلم و آذربایجان از اواخر قرن دوم تا پنجم قمری تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:82%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:82%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.3pt">سلسله‌های جستانی (سدۀ دوم تا پنجم قمری) و مسافری (سدۀ چهارم تا پنجم قمری) از اولین سلسله‌های دیلمی بودند که گرایش شیعی داشتند و به تبلیغ این مذهب در دیلم و</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:82%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.3pt">آذربایجان ‌پرداختند. با وجود نقش این سلسله‌ها در گسترش تشیع اما تاکنون در این زمینه پژوهش مستقلی انجام نگرفته است. مقاله حاضر با تکیه بر رویکرد توصیفی-تحلیلی به نقش سیاسی و نظامی این سلسله‌ها در گسترش تشیع در دیلم و آذربایجان طی سده‌های دوم تا پنجم قمری پرداخته است. پرسش اصلی پژوهش این است که: سلسله‌های جستانی و مسافری در گسترش تشیع چه نقشی داشته‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاهان این سلسله‌ها با دعوت از داعیان و مبلّغان زیدی و اسماعیلی به قلمرو خود، زمینه مناسبی برای فعالیت آنها فراهم کردند و با حمایت سیاسی و نظامی از آنها، به گسترش تشیع در دیلم و آذربایجان کمک کردند و برخی از شعائر شیعی را</span></span></span></span> <span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:82%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="letter-spacing:-.3pt">در این مناطق رواج دادند. </span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:120%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:9.5pt"><span style="line-height:120%"><span style="letter-spacing:-.3pt">The Justanid dynasty (2^nd-5^th century AH) and Musafirid dynasty (4^th-5^th century AH) were among the first dynasties of Daylam with Shiite tendency who propagated this denomination in Daylam and Azerbaijan. Despite the role of these dynasties in the expansion of Shiism, no research has been conducted in this context yet. This paper, using descriptive-analytical method, aims to deal with the political and military roles of these dynasties in the expansion of Shiism in Daylam and Azerbaijan from the second to the fifth centuries AH. The main question of this research is: What is the role of the Justanid and Musafirid dynasties with regard to the expansion of Shiism in these areas? The findings of this research show that the kings of these dynasties, by inviting Zaydi and Ismaili preachers and missionaries to their territory, provided a suitable environment for their activities and provided political and military support to them, helping the spread of Shiism in Daylam and Azerbaijan, and some of the Shia rituals were popularized in these areas.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; جستانیان, مسافریان, دیلم, آذربایجان, زیدیه, اسماعیلیه. Justanids, Musafirids, Daylam, Azarbaijan, Zaidiyyah, Ismailiyyah. 7 36 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-845-1&slc_lang=fa&sid=1 seyed abbas azmoodeh سید عباس آزموده abas.azmodeh@gmail.com 10031947532846005283 10031947532846005283 No PhD Candidate of Islamic Iran History, Lorestan University دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه لرستان darush nazari داریوش نظری nazari.d@lu.ac.ir 10031947532846005284 0009-0001-8111-1866 Yes Assistant Professor, Department of History, Lorestan University استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان mojtaba geravand مجتبی گراوند garavand.m@lu.ac.ir 10031947532846005285 10031947532846005285 No Associate Professor, Department of History, Lorestan University دانشیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان shahab shhidani شهاب شهیدانی Shahidani.sh@lu.ac.ir 10031947532846005286 10031947532846005286 No Assistant Professor, Department of History, Lorestan University استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان