fa بررسی تطبیقی رویکرد رساله‌های تحریم دخانیات در عصر قاجار تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; دخانیات وابعاد سیاسی ،اجتماعی واقتصادی آن از مباحث مهم درمطالعات تاریخ سیاسی واجتماعی ایران عصرقاجاریه است.دراین دوران پیرامون تحریم دخانیات علمای شیعه رساله هایی نوشته اند.ازجمله رساله های تدوین شده در این دوره می توان به رساله های کربلایی،هیدجی ومحمد باقر بیرجندی اشاره کرد.دراین نوشتار تلاش شده مقایسه ای تطبیقی میان سه رساله فوق در باب دخانیات انجام گیرد و رویکردهای مختلف اجتماعی، سیاسی و فقهی آنها مورد بررسی قرار گیرد.درمیان این آثاررساله نصح الاستغاثه من ملاعین ثلاثه بیرجندی به سبب دیدگاها ی فقهی،رویکرد پزشکی و اجتماعی آن در خور توجه است. از این رو مقاله حاضر <span dir="RTL">با روش توصیفی </span><span dir="RTL">&ndash;</span><span dir="RTL"> تحلیلی</span> به مقایسه دیدگاه های مطرح در آثار فوق پرداخته است. یافته های پژوهش نشانگر رویکرد اجتماعی به عنوان وجه اشتراک این آثار است،اما نگرش جامع بیرجندی واهتمام وی به ابعاد اجتماعی،فردی،پزشکی وفقهی تریاک سبب شده که اثرش از سایر آثار متمایز باشد. Tobacco and its social, economical and political dimensions are significant in cultural, social, and political studies of history in Qajar era. Shiite scholars and researchers have taken this important issue into account from different angles and have created various works. Furthermore, several epistles about tobacco have been written in this era. Some of them are Dokhaniya by Karbala, Hidaji and Mohammad-Bagher Birjandi. This paper aims to compare these three epistles and examine different approaches from social views, as well as political and juridical approaches. Among these works, Resale Nosshal Esteghasah Men Malaeyn Salaseh by Birjandi is significant due to its juridical, social and medical views. This article, as a comparative study, has been done by using the descriptive &ndash; analytical method. The results indicate that social approach is common in all these works. However, the special attention of Nosshal Esteghasah to social, medical and juridical dimensions of tobacco is significant. تریاک, محمدباقر بیرجندی, رساله‌های دخانیات, شیخ حسن کربلایی, محمدعلی هیدجی. Opium, Tobacco epistle, Mohammad-Bagher Birjandi, Sheikh- Hassan Karbalai, Mohammad- Ali Hidaji 152 177 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-219-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Valipour محمد ولی پور m.valipoor@cfu.ir 10031947532846002219 10031947532846002219 Yes Islamic Azad University of Mashhad دانشگاه آزاد اسلامی مشهد Tahereh Azimzadeh Tehrani طاهره عظیم زاده تهرانی ta_azim@yahoo.com 10031947532846002220 10031947532846002220 No Islamic Azad University of Mashhad دانشگاه آزاد اسلامی مشهد Zahra Alizadeh Birjandi زهرا علیزاده بیرجندی zalizadehbirgand@birjand.ac.ir 10031947532846002221 10031947532846002221 No Birjand University دانشگاه بیرجند