Historical Studies of Islam

fa نگاهی بر مفهوم تاریخی دفاع غیرعامل در عصر اسلامی A look at the historical concept of passive defense in Islamic era تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research امنیت، همواره یکی از مهم‌ترین مسائلی است که انسان با آن روبرو بوده است و درطول تاریخ سعی و تلاش انسان برای رسیدن به آن با انواع وسایل دفاعی صورت میپذیرفت. دفاع، مجموعه اقداماتی است که به لحاظ (سیاسی، نظامی، اقتصادی و...) توسط یک کشور به منظور تضمین استقلال، حفظ تمامیت و امنیت ارضی و حراست از مردم خود در مقابل هرگونه تهاجم دشمن صورت میگیرد. این دفاع به دو صورت نظامی و غیرنظامی میباشد که امروزه، به ترتیب دفاع عامل و دفاع غیرعامل نامیده میشوند. دفاع غیرعامل، دفاع بدون به کارگیری مستقیم سلاح است، و بیشتر شامل اقداماتی پیشبینی شده برای مقابله با دشمن است که به نوعی  هزینههای دشمن را بالا برده و قدرت دفاعی نیروهای خودی را نیز بالا میبرد. در تاریخ ایران و اسلام در عصر اسلامی، در برخی از متون اخلاقی و تاریخی در رابطه با مبحث دفاع غیرعامل و اصول آن، و  متناسب با زمان خود، جسته و گریخته مطالبی وجود دارد. دفاع غیرعامل دارای مؤلفههای متعددی است، مهمترین آنها که در دورههای گذشته مورد توجه بودهاند عبارتند از: مکانیابی، استحکامات، فریب، استتار، اختفاء و پوشش. از این میان مکانیابی، استحکامات و فریب، بیشتر مورد توجه بوده است. مکانیابی به ویژه در جایگیری صحیح  احداث شهرها و نیز استقرار لشکرها در محل مناسب مورد توجه بود. استحکامات به ویژه در ساختار شهری و عناصر سه گانه کهن دژ، شارستان و ربض و عناصر دفاعی آن مانند بارو، برج و دروازه متبلور بود. فریب، جایگاه خاص خود را داشته و دارد، همواره تلاش می‌شده است، با حیله و فریب بر دشمن برتری یابند. بررسی موارد ذکر شده، موضوع مقاله حاضر خواهد بود.   Security is one of the most important issues that human beings have been involved with. So, they attempted to achieve this security by varieties of defensive instruments. Defense is the complex of actions that are done in order to guarantee independence, integrity protection,‌ territorial and people preservation against enemy attacks. This defense has two genre- military and non military- But nowadays, these are called practicable defense and impracticable defense. Impracticable defense means that we don’t need the armor directly but it needs some of predicted actions for confronting the enemy that increases not only enemy expenses but also defensive power of local forces. There are some historical and ethical texts about impracticable defense in Iran and Islamic‌ history. Impracticable defense has many branches. The most important one that attracted a lot of people in past periods were placement, solidity, raud, concealment. Among these mentioned cases, placement, solidity and fraud were more attractive. Placement was especially more attractive in making cities and placing armies in its suitable place. Solidity was important in making cities and trifurcation of elements Kohandedj, Sharestan, Rabz and defensive elements such as battlement, tower and gate. Fraud has also its own place and they tried to achieve dominance over the enemy by fraud and illusion. Discussing about the above mentioned cases are the topic of the following essay.   دفاع غیرعامل, مکان یابی, استحکامات, فریب passive defense‌, Position‌, Rampart‌, deceit 93 116 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-247&slc_lang=fa&sid=1 Alireza karimi علیرضا کریمی alireza_karimi_46@yahoo.com 1003194753284600488 1003194753284600488 Yes دانشگاه تبریز، گروه تاریخ Javavd alipoor silab جواد علیپور سیلاب javadalipoor.s@gmail.com 1003194753284600489 1003194753284600489 No دانشگاه تبریز، گروه تاریخ