Historical Studies of Islam

fa مطالعه تزئینات گچبری محراب های دوره سلجوقی مسجد ملک کرمان از دیدگاه هنر اسلامی Decorative Plasterwork of Seljuk Mehrabs in Malek Mosque in Kerman تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research محراب به عنوان عنصری ارزشی در بناهای مذهبی، همواره کانون توجهات هنرهای تزیینی هنرمندان بوده است. هنرمندان در هر برهه از دوران اسلامی، بهترین عناصر تزئینی (گچبری، آجرکاری، حجاری، کاشیکاری) را برای ساختن و تزئین محرابها با نهایت دقت به کار بردهاند. در طبقه دوم مسجد ملک کرمان، چهار محراب مربوط به نیمه دوم سده پنجم هجری وجود داشته که بقایایی از سه محراب گچبری آن باقی مانده است. محرابهای مذکور از نظر اندازه و ابعاد، تقریباً در یک اندازه ساخته شدهاند و با توجه به این‌که در رابطه با آنها و اهمیت هنر گچبری‌شان تاکنون پژوهش مستقلی صورت نگرفته، مطالعه در این خصوص امری ضروری بهنظر میرسد. پژوهش حاضر، نخستین تلاشی است که در این زمینه، با هدف بررسی نقش‌های گچبری محرابها و سبک هنری به کار رفته در آن‌‌ها صورت میگیرد. نتایج پژوهش نشان میدهد که شیوۀ گچبری این محرابها بههم شباهت بسیار دارند و فقط از نظر نوع نقش با هم اختلافات جزئی دارند. تزئینات گچبری شامل گل و برگهای اسلیمی، نقش‌های اسلیمیِ دهناژدری، نقش‌های هندسی و خطوط کوفی مُعَقد و مُشجر است. نقش‌های اسلیمی و کتیبههای بهکار رفته در محرابها برخلاف سبکهای دورههای قبل، دارای نوآوری‌هایی است که آنها را بهلحاظ سبک هنری، ممتاز و برجسته می‌سازد.   Mehrab as a valuable element in religious buildings is always located in the spotlight of decorative arts. At every stage of Islamic the period, artists used the best decorative elements like plasterwork, brickwork, tile work, carvings to build and decorate the mehrabs with extreme of accuracy. There existed four mehrabs on the second floor of the Malek mosque in Kerman related to the second half of the fifth century AH, the remains of three mehrabs with decorative plasterwork has been preserved. These mehrabs have been made in the same size and dimensions. Since there has not been any comprehensive study regarding these mehrabs and the importance of their plasterwork art, a new line of research about these mehrabs seems essential. The present study is done as a first attempt in this field with the aim of the investigating mehrab plasterwork design and their artistic style. The results show that the style of plasterwork in these mehrabs is very similar to each other and there are only minor differences between them in type of pattern. Furthermore, plasterwork decorations include flower and leave arabesques, mouth torpedoes Arabesque, geometric patterns and inscription of Moqaad and Moshajjar Kufic writing. Unlike previous period styles, Arabesque motifs and inscriptions used in these‌ mehrabs have outstanding‌ innovations that make them distinctive in term, of‌ artistic style.To achieve appropriate and consistent results, textual sources and historical research were sued in this study.     محراب, مسجد ملک, تزئینات گچبری, دوره سلجوقی, هنر اسلامی Mehrab, Malek Mosque, Decorative Plasterwork, Seljuk Period, Islamic Art 149 178 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-168&slc_lang=fa&sid=1 Yadollah Heydari Baba Kamal یداله حیدری باباکمال yadolah.heydari@gmail.com 10031947532846002995 10031947532846002995 Yes بوعلی سینا همدان Mohammad Ebrahim Zaree محمد ابراهیم زارعی mohamadezarei@yahoo.com 10031947532846002996 10031947532846002996 No Maryam Dehghan مریم دهقان M.Dehqan@yahoo.com 10031947532846002997 10031947532846002997 No Mohsen Haj Hoseini محسن حاج حسینی Hajhosseini0@yahoo.com 10031947532846002998 10031947532846002998 No بوعلی سینا همدان، گروه باستان‌شناسی دانشکده هنر و معماری