fa عجایب‌نگاری در تمدن اسلامی: خاستگاه و دوره‌بندی تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research <span style="color:black;"><span style="font-family:b karim;"><span style="font-size:14.0pt;">یکی از انواع ادبیات در تمدن اسلامی، عجایب‌نگاری است. نگارش اطلاعات شگفت‌انگیزِ سرزمین‌ها در متون جغرافیایی همزمان با آغاز جغرافیانگاری وصفی، سبب شد تا این‌گونه اطلاعات مورد توجه نویسندگان مختلف قرار گیرد. سپس با توجه به عوامل مختلف مانند اقبال عامه مردم به این‌گونه اطلاعات، عدم اُنس و اُلفت نویسندگان با پدیده‌های مختلف که خیال‌پردازی‌های آنها را نیز در پی داشت به همراه استفاده از انواع ظرافت‌های ادبی مانند اغراق و حقیقت‌نمایی سبب شد تا عجایب‌نگاری در سطح گسترده رایج گردد. به‌تدریج عجایب‌نگاری به متون مختلف راه پیدا کرد و سرانجام در متون مستقل (عجایب‌نگاری‌ها) انسجام یافت. پژوهش حاضر با روش تاریخی و شیوه توصفی- تحلیلی به بررسی سرچشمه‌ها، سیر تاریخی و مراحل تطور عجایب‌نگاری‌ها در تمدن اسلامی پرداخته است و از این طریق سه دوره آغاز و شکل‌گیری (قرون 3 و 4 ق)، اوج و شکوفایی (قرون 5-8 ق) و زوال و افول (قرن هشتم به بعد) را برای سیر تاریخی عجایب‌نگاری‌های اسلامی معرفی کرده است.</span></span></span><br> &nbsp;<br> &nbsp; Wonder book writing is one of genres of literatures in the Islamic civilization. Writing wonderful information about territories in the geographical sources simultaneous with descriptive geography made such information an interesting issue for various authors. Then, different factors such as its appeal for people, lack of familiarity of authors with such phenomenon followed by their fantasies as well as use of literary devices like exaggeration and verisimilitude, made it widespread. Gradually writing about marvels influenced various texts, and finally an independent genre emerged. This paper uses a historical as well as descriptive- analytical method to study origin, historical path and evolution of writing of wonder books in Islamic civilization. Accordingly, three eras have been introduced for the historical path of writing wonder books in Islamic civilization: Beginning and formation (1^st-3^rd century AH / 7^th-10^th century AD), prosperity and glory (4^th-8^th AH / 11^th-15^th AD), and decline and fall (8^th century AH / 15^th century AD onwards).<br> &nbsp;<br> <br> <br clear="all" > &nbsp; عجایب, عجایب‌نگاری, عجایب المخلوقات, عجایب نامه ‘Ajā’ib (Wonders), Wonder Book, ‘Ajā’ib al-Mmakhlūqāt (Marvels of Creation), ‘Ajā’ib Nāmah 29 52 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-156&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Jafar Ashkevāri محمدجعفر اشکواری ashkevari@znu.ac.ir 1003194753284600295 1003194753284600295 Yes دانشگاه زنجان، گروه تاریخ Seyyed Jamal Moosavi سیدجمال موسوی Jmoosavi@ut.ac.ir 1003194753284600296 1003194753284600296 No دانشگاه تهران، دانشکده الهیات، گروه فرهنگ و تمدن ملل اسلامی Masoud Sadeghi مسعود صادقی masoudsadeghi@ut.ac.ir 1003194753284600297 1003194753284600297 No دانشگاه تهران، دانشکده الهیات، گروه فرهنگ و تمدن ملل اسلامی