Historical Studies of Islam

fa شهر کهن قصرشیرین؛ بازشناسی ساختار کالبدی و جایگاه تاریخی و ارتباطی آن در دوران ساسانی و اسلامی The Old city of Qasr-e Shirin; Recognition of physical structure and its historical and communication position in the Sasanian and Islamic periods تاریخ تمدن اسلامی History of Islamic Civilization پژوهشي Research قصرشیرین در اواخر دوره ساسانی با مجموعه‌ای مهم از بناهای سلطنتی، مذهبی، عام‌المنفعه و تدافعی شکل گرفت. در کنار کارکرد ارتباطی و تجاری قصرشیرین، شناخت عوامل شکل‌دهنده به شهر و بررسی ویژگی‌های آنها در دوره ساسانی و اسلامی اهمیت می‌یابد. بنابراین مسئله اصلی پژوهش، مطالعۀ ساختار فضایی شهر قصرشیرین در دوره ساسانی، تداوم حیات آن در دوران اسلامی و بررسی عوامل مؤثر در پویایی شهر از اواخر دوره ساسانی تا دوره قاجار است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ساختار کالبدی شهر در دوره اسلامی از الگوی سازمان‌یافته شهرهای ساسانی تبعیت می‌کند. عناصر سازنده شهر شامل ارگ سلطنتی، آتشکده، محل رسمی و اداری، خندق؟ و برج و بارو بوده که با تغییراتی در دوران اسلامی تداوم می‌یابند. در قرون متأخر اسلامی، حیات شهر تحت تأثیر چالش‌های دولت‌های صفوی و قاجار با دولت عثمانی قرار گرفت که در آن «عتبات عالیات» و مسیر منتهی به آن، عنصر اصلی مناسبات بین دو کشور محسوب می‌شد.   Qasr-e Shirin was formed in the late Sassanid period with an important collection of royal, religious, public benefit and defense-military buildings. The main research issue is to study the spatial structure of the city of Qasr-e Shirin during the Sassanid period, its continued existence during the Islamic period, and to examine the factors affecting the city's dynamics from the late Sassanid period to the Qajar period. The results of the research show that the elements that make up the Sassanid city include the royal citadel, the fire temple, the official and administrative premises, the ditch? and the tower, which continued with some changes in the Islamic period. In the later Islamic periods, the life of the city was affected by the challenges of the Safavid and Qajar governments with the Ottoman government; in such a way that the friendly or hostile political relations of the two governments had a direct connection with the prosperity or decline of the city of Qasr-e Shirin. In other words, in addition to maintaining the role of communication, Qasr-e Shirin took on far more important religious, political, commercial and strategic functions than before, in which the Atabat-e 'Aliat and the path leading to it were considered the main element of the relations between the two countries.   قصرشیرین, جاده خراسان بزرگ, ساختار کالبدی, دوره ساسانی, دولت‌های عثمانی و قاجار, روابط سیاسی- تجاری. Qasr-e Shirin, Great Khorasan Road, Physical structure, Sassanid period, Ottoman and Qajar governments, political-commercial relations. 57 94 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-696-3&slc_lang=fa&sid=1 yadollah Heidari Babakamal یداله حیدری باباکمال yadolah.heydari@gmail.com 10031947532846006186 10031947532846006186 Yes Assistance Professor, Department of Archaeology, Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران