Historical Studies of Islam

fa بررسی عوامل شکل‌گیری مبارزات ضدّ استعماری شیعیان سواحل جنوبی خلیج‌فارس (907-980ق) با تکیه بر نظریۀ محرومیت نسبی Analysis of Factors Forming Anti-Colonial Struggles of Shiites on the Southern shores of the Persian Gulf (907-980 AH) based on Relative Deprivation Theory تخصصي تاریخ اسلام Islamic History پژوهشي Research کرانه‌های جنوبی خلیج‌فارس منطقه‌ای مهم و راهبردی از نظر سیاسی، نظامی و اقتصادی است. همین امر موجب توجه دولت‌های استعمارگر غربی به‌ویژه پرتغالی‌ها برای تسلط بر مراکز و بنادر تجاری آن شد؛ به‌طوری که با آغاز قرن دهم قمری، استعمارگران به راحتی بر بسیاری از این مناطق تسلط پیدا کردند. با این همه، مردمان این نواحی - به‌ویژه شیعیان- در برابر حضور قدرت‌های خارجی ساکت ننشستند و قیام‌های متعددی را علیه آنان برپا کردند. این تحقیق در پی آن است تا با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی شکل‌گیری مبارزات ضدّ استعماری شیعیان سواحل جنوبی خلیج‌فارس از منظر نظریۀ محرومیت نسبی تد رابرت‌گر بپردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عواملی چون تضعیف حیات اقتصادی و تجاری شیعیان، ظلم و رفتارهای خشونت‌آمیز استعمارگران، آشوب و نبود امنیت اجتماعی و همچنین تضعیف ارزش‌های دینی، در شکل‌گیری مبارزات ضدّ استعماری شیعیان نقش اساسی داشته است.   The southern shores of the Persian Gulf are considered a significant and strategic region from political, military, and economic points of view. This strategic significance drew the attention of Western colonial governments, particularly the Portuguese to try to dominate trading hubs and ports of this region. Thus, colonial forces easily dominated many of these regions by the beginning of the 10th century AH. Nevertheless, the people of these areas, especially the Shiites, did not remain silent in the face of foreign powers and organized numerous uprisings against them. This study aims to explore the emergence of anti-colonial struggles led by the Shiites along the southern shores of Persian Gulf, using a descriptive-analytical approach based on library sources. It examines these struggles through the viewpoint of Ted Robert Gurr’s “Relative Deprivation Theory”. The findings reveal that several key factors contributed to the formation of these anti-colonial movements, including the weakening of the economic and commercial life of the Shiites, the oppression and violences committed by colonial powers, anarchy and lack of social security, and finally the weakening of religious values.   شیعیان, خلیج‌فارس, استعمار, محرومیت نسبی, سواحل جنوبی Shiites, Persian Gulf, Colonialism, relative deprivation, southern shores. 143 167 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1111-1&slc_lang=fa&sid=1 farshid Lari Monfared فرشید لاری منفرد farshid.lari.th@gmail.com 10031947532846006193 0009-0000-9074-6006 No PhD Candidate of Islamic History, Department of History, Faculty of Literature and Huminites University of Isfahan. Isfahan. دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Mohammadali Chelongar محمدعلی چلونگر m.chelongar@ltr.ui.ac.ir 10031947532846006194 10031947532846006194 Yes Professor of Islamic History, Department of History, Faculty of Literature and Huminites University of Isfahan. Isfahan استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران Ali Akbar Abbasi علی اکبر عباسی aa.abbasi@ltr.ui.ac.ir 10031947532846006195 10031947532846006195 No Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Huminites University of Isfahan. Isfahan. دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران