Historical Studies of Islam

fa سیر تطور انگارۀ «رجعت» تا انتهای عصر غیبت صغری با تأکید بر تأویل آیات قیامت The Evolution of the Concept of "Return” (rajʿah) up to the End of the Minor Occultation with Emphasis on the Interpretation of Resurrection Verses تاریخ اسلام/تاریخ صدر اسلام History of the period of the Prophet of Isalm پژوهشي Research انگارۀ «رجعت» از جایگاه ویژه‌ای در میان محافل حدیثی و کلامی امامیۀ متقدم برخوردار بود. از منظر کلامی مهم‌ترین دلیل اثبات رجعت نزد امامیه، استناد به گزارش‌های فراوان روایی و تفسیری است. با این ‌حال، داشتن تلقی صحیح از گزارش‌های مرتبط با رجعت، منوط به شناسایی تاریخ اندیشه و جریان‌های مربوط به دوره‌های کاربرد این اصطلاح است؛ زیرا فرایند بسط و تثبیت آموزه‌ای اعتقادی همانند رجعت، حاصل مجموعه‌ای از کنش‌های مختلف است. در پژوهش حاضر تلاش شده است با رویکردی تاریخ‌انگاره‌ای به بررسی این مسئله پرداخته شود و از میان گزارش‌های موجود، دستۀ مهمی از این گزارش‌ها که عمدتاً مشتمل بر تطبیق یا تأویل برخی از آیات است، بررسی شده و سیر تطور انگارۀ رجعت در گزارش‌های مربوطه تا پایان دورۀ غیبت صغری واکاوی ‌شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که در سدۀ اول قمری کاربرد انگارۀ «رجعت» به‌ معنای بازگشت و نامیرایی حضرت علی(ع)، توسط سبائیه مطرح شد؛ در سدۀ دوم تقابل با عامه و تثبیت دکترین کلامی شیعه دربارۀ انگاره «رجعت» شکل گرفت؛ در سدۀ سوم مؤلفه‌های جدید به هستۀ روایات سده دوم هجری افزوده شد و در نهایت، در دورۀ غیبت صغری، گسترش و انعکاس روایات تأویل رجعت در مکتوبات حدیثی را شاهدیم. <div class="OvtS8d" jscontroller="msAMEf" jsname="yiB9Md"></div> <div class="OvtS8d" jsname="yiB9Md" jscontroller="msAMEf"></div><div class="OvtS8d" jsname="yiB9Md" jscontroller="msAMEf"></div>The concept of "return" (rajʿah) had a special place in early Shia hadith and theological circles. From the theological perspective, the primary proof for the belief in rajʿah among Shia is based on numerous hadith and verses. However, a correct understanding of these reports related to rajʿah requires recognizing the historical development of the concept and the intellectual currents of the periods when this term was used. The process of expanding and solidifying a doctrinal belief like rajʿah results from a series of various actions. This study aims to examine this issue using a historical-interpretive approach, focusing on a significant subset of the available reports, which mainly involve the application or interpretation of certain verses. It traces the evolution of the concept of rajʿah in these reports up to the end of the Minor Occultation. The research shows that in the first century AH, the concept of rajʿah as the return and immortality of Imam Ali (AS) was introduced by the Sabaiyyah. In the second century AH, opposition to the Sunni People and the establishment of Shia theological doctrine regarding rajʿah emerged; while in the third century AH, new elements were added to the core of second-century reports, and finally, during the Minor Occultation, there was an expansion and reflection of the reports on rajʿah in hadith literature.   رجعت, رجعت حضرت علی(ع), آیات قیامت, تأویل, غلو, طیف مفضل Rajʿah, Return of Imam Ali (AS), Resurrection verses, interpretation, exaggeration, Mufażżal circle. 7 38 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1102-1&slc_lang=fa&sid=1 zinab aghagolizadeh زینب آقاگلی زاده hozormahdy@yahoo.com 10031947532846005854 0009-0001-4314-5694 No PhD Candidate of Quran and Hadith Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران s.m.hadi gerami سید محمد هادی گرامی M.h.gerami@ihcs.as.ir 10031947532846005853 10031947532846005853 No Assistant Professor, Research Institute of Quranic Studies, Research Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران hasan naghizadeh حسن نقی زاده naghizadeh@um.ac.ir 10031947532846005852 10031947532846005852 Yes Professor of the Department of Quran and Hadith Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran استاد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران