fa سیر تطورآموزشِ زنان در گذار از جاهلیت به عصر نبوی(ص): بازخوانی فرصت‌ها، روش‌ها و چالش‌ها تاریخ اسلام/تاریخ صدر اسلام History of the period of the Prophet of Isalm پژوهشي Research در حجاز عصر جاهلی، آموزش زنان با نابرابری‌های شدید ناشی از نگرش‌های خانوادگی، اجتماعی و ساختار قبیله‌ای روبه‌رو بود و این وضعیت به تداوم محرومیت در نسل‌های بعد می‌انجامید. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد تطبیقی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، وضعیت آموزشی زنان از زمان ظهور اسلام تا پایان حیات پیامبر(ص) و تأثیر علم‌آموزی بر زندگی آنان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که آموزش زنان در دوره جاهلی عمدتاً محدود، غیررسمی و وابسته به طبقه اجتماعی بود. با این حال، نمونه‌هایی از زنان شاعر، تاجر و طبیب وجود داشت که توانستند به مهارت‌هایی دست یابند. با بعثت پیامبر(ص)، نگرشی نو به علم و آموزش شکل گرفت و فرصت‌های بیشتری برای یادگیری زنان فراهم شد. آنان به تدریج در عرصه‌های علمی، دینی و فرهنگی حضور یافتند. با وجود این، تداوم برخی سنت‌های فرهنگی جاهلی و مشکلات اقتصادی و اجتماعی همچنان موانعی جدی ایجاد می‌کرد. در مجموع، آموزش در عصر نبوی عاملی مهم در ارتقای جایگاه اجتماعی زنان و افزایش مشارکت آنان در جامعه اسلامی شد Using a historical method and a comparative-analytical approach based on library sources, the research explores both the limitations and transformations in women’s access to knowledge during this period. The findings indicate that in the pre-Islamic era women’s education was largely limited, informal, and strongly dependent on social class and tribal position. Nevertheless, there were notable examples of women who attained certain forms of knowledge and skills, including poets, merchants, and physicians. With the Prophet’s mission, a new perspective toward knowledge and education emerged, creating broader opportunities for women’s learning. As a result, women gradually participated in scientific, religious, and cultural spheres. Despite these developments, persistent cultural traditions and socioeconomic constraints continued to pose serious obstacles. Overall, education in the Prophetic era became a key factor in improving women’s social status and expanding their participation in the emerging Islamic society. تاریخ آموزش در اسلام, آموزش زنان, زن در اسلام, جاهلیت, عصر نبوی(ص). History of Education in Islam, Women’s Education, Women in Islam, Jāhiliyyah, Prophetic Era. 0 0 http://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-413-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra alhooii nazari زهرا الهویی نظری alhooii.nazari@alzahra.ac.ir 10031947532846006866 10031947532846006866 Yes Assistant Professor at the Department of The History of Islamic Culture and Civilization, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran. استادیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران. Atefeh Eghbali kalashami عاطفه اقبالی eghbali@alzahra.ac.ir 10031947532846006867 10031947532846006867 No M.A. in History of Islamic Culture and Civilization, Faculty of Theology and Islamic Studies, Alzahra University,Tehran, Iran. دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران. Zeinab Fazli زینب فضلی z.fazli@alzahra.ac.ir 10031947532846006868 10031947532846006868 No Assistant Professor at the Department of The History of Islamic Culture and Civilization, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran. استادیار گروه تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران.